Stilte rond het Octas-rapport

Op 29 februari 2024 heeft de Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (Octas) aan het kabinet advies uitgebracht over ons arbeidsongeschiktheidsstelsel.

In de maanden daarna werd er volop over gesproken. Er waren voorlichtingsbijeenkomsten, brainstormsessies en discussies. Het Octas-rapport was een hot item in de wereld van de sociale zekerheid.

En nu? Een oorverdovende stilte. Vanuit de regering is dat misschien begrijpelijk gezien de huidige politieke situatie. Maar opvallend genoeg blijft het ook stil vanuit werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties, verzekeraars en dienstverleners op het gebied van sociale zekerheid. Daarom hier ons geluid.

Aanleiding voor het onderzoek van Octas was enerzijds dat de WIA als onrechtvaardig en hard werd ervaren, anderzijds dat de uitvoering door complexiteit en een tekort aan verzekeringsartsen vastliep. Er moest gekeken worden hoe dit beter kon.

Dit was de meest voor de hand liggende variant binnen het Octas-rapport. Binnen die variant was het belangrijkste onderdeel het afschaffen van de IVA.

Het idee achter die afschaffing is dat er daardoor minder herbeoordelingen worden aangevraagd en minder bezwaarprocedures volgen. Een IVA-uitkering komt immers niet voor rekening van de individuele werkgever, maar wordt betaald door alle werkgevers gezamenlijk.

Met andere woorden: een IVA-uitkering in plaats van een WGA-uitkering scheelt werkgevers (en verzekeraars) veel geld. Als dat belang wegvalt, zullen herbeoordelingen en bezwaren ook minder vaak worden aangevraagd. Minder werk voor UWV dus, en een mogelijke oplossing voor de achterstanden.

Gezien bovenstaande klinkt dat afschaffen van de IVA op het eerste gezicht dan ook zo gek nog niet. Maar als we iets verder kijken dan zitten er toch wel wat gevolgen aan vast.

De WIA is bewust opgezet als een duaal stelsel: werkgevers kunnen kiezen voor uitvoering via UWV of eigenrisicodragerschap (ERD). Veel werkgevers kiezen voor ERD om meer grip te krijgen op de WIA, vaak gedreven door financiële prikkels. Valt die prikkel weg, dan vervalt ook een belangrijke reden om ERD te worden. Het risico: het duale stelsel kan als mislukt worden beschouwd.

Daarnaast zijn er maatschappelijke gevolgen. Voor een IVA-uitkering geldt nu dat er sprake moet zijn van volledige én duurzame arbeidsongeschiktheid. Schaf je het duurzaamheidscriterium af, dan blijft alleen volledige arbeidsongeschiktheid over.

De enige manier om later te beoordelen of iemand weer (deels) kan werken, is via een herbeoordeling. Maar als werkgevers geen financiële prikkel meer hebben om die aan te vragen, zullen ze dat niet doen. En aangezien er in de wetgeving geen artikel is opgenomen met betrekking tot periodieke keuringen is er voor UWV ook geen wettelijke verplichting meer om die herbeoordeling uit te voeren.

Zolang er geen herbeoordeling plaatsvindt, wordt de werknemer voor onbepaalde tijd volledig arbeidsongeschikt geacht. Dit geldt ook voor mensen wiens belastbaarheid later wel verbetert. Met andere woorden zonder herbeoordelingen ontvangt iedereen die volledig arbeidsongeschikt is straks in feite een IVA-uitkering die we alleen geen IVA meer noemen en 70% bedraagt in plaats van 75%.

Binnen no-time ontstaat in de WIA dezelfde problematiek als bij de oude WAO: eenmaal “afgekeurd” betekent dat iemand tot aan het pensioen buiten de arbeidsmarkt blijft. Daarmee gaat veel arbeidspotentieel verloren en zetten we een hoop mensen onnodig aan de kant.

Redeneer je verder door, dan kan er straks zelfs sprake zijn van boventalligheid onder verzekeringsartsen in plaats van tekorten. Benieuwd of de verzekeringsartsen van UWV daar zelf wel eens over hebben nagedacht.

De enige manier om de negatieve gevolgen van het afschaffen van de IVA te beperken, is door in de wet verplichte herbeoordelingsmomenten op te nemen. Bijvoorbeeld na toekenning van een uitkering moet er na een jaar een verplichte herbeoordeling plaatsvinden. En vervolgens bijvoorbeeld elke 2 jaar.

De enige reden om dat niet te doen is namelijk als we er vanuit gaan dat er geen verbetering meer op zal treden in de toekomst. En ja, dat criterium hebben we nou net laten vervallen als we de IVA afschaffen.

Komt bij dat bij het wettelijk verplicht stellen van regelmatige herbeoordelingen we blijven zitten met het huidige tekort aan verzekeringsartsen.

Het afschaffen van de IVA lijkt misschien een snelle oplossing, maar kan flinke negatieve gevolgen hebben. De echte oplossing voor de problemen rond de uitvoering van de WIA is veel complexer.

Heb je vragen over de mogelijke gevolgen van het Octas-rapport of het afschaffen van de IVA voor jouw organisatie? Neem gerust contact op met onze juridische adviseurs of bezoek onze pagina. We denken graag met je mee.

🔗 Ed Dokter | 📧 juridischadvies@svland.nl | 📞 079 3634416